دورهمی خانوادگی بزرگترین دستاورد شب یلدا/ «خنچه‌کشان» و «شال‌اندازی» جزو مراسم قزوینی‌هاست - پایگاه خبری شاخص
کد خبر: 179918
تاریخ انتشار: ۲۹ آذر ۱۳۹۷ - ۹:۴۴
پژوهشگر فرهنگ عامه قزوین مطرح کرد
شاخص : پژوهشگر فرهنگ عامه قزوین گفت: دورهمی در خانه بزرگترها از رسوم مشترک این شب در تمامی استان‌ها به شمار می‌رود اما در دل آن برخی رسم‌ها و غذاهای موجود و خاص شهر قزوین است.

به گزارش خبرنگار فرهنگ و هنر شاخص، شب یلدا و جشن هایی که در این شب برگزار می شود، یک سنت باستانی است از زمانهای گذشته تا به امروز در میان ایرانیان مرسوم بوده است.

یلدا و جشن‌هایی که در این شب برگزار می‌شود، یک سنت باستانی است، مردم روزگاران دور و گذشته، که کشاورزی بنیان زندگی آنان را تشکیل می‌داد و در طول سال با سپری شدن فصل‌ها و تضادهای طبیعی خوی داشتند، بر اثر تجربه و گذشت زمان توانستند کارها و فعالیت‌های خود را با گردش خورشید و تغییر فصول و بلندی و کوتاهی روز و شب و جهت و حرکت و قرار ستارگان تنظیم کنند.

آن‌ها ملاحظه می‌کردند که در بعضی ایام و فصول روزها بسیار بلند می‌شود و در نتیجه در آن روزها، از روشنی و نور خورشید بیشتر می‌توانستند استفاده کنند. این اعتقاد پدید آمد که نور و روشنایی و تابش خورشید نماد نیک و موافق بوده و با تاریکی و ظلمت شب در نبرد و کشمکش‌اند.

جشن یلدا در ایران امروز نیز با گرد هم آمدن و شب‌نشینی اعضای خانواده و اقوام در کنار یکدیگر برگزار می‌شود و خانواده‌ها در این شب گرد هم می‌آیند و پیرترها برای همه قصه تعریف می‌کنند و در این شب به شعرخوانی و داستان‌خوانی می پردازند.

آیین شب یلدا یا شب چله، با خوردن آجیل مخصوص، هندوانه، انار و شیرینی و میوه‌های گوناگون همراه است که همه جنبهٔ نمادین دارند و نشانهٔ برکت، تندرستی، فراوانی و شادکامی هستند. همچنین انار و هندوانه با رنگ سرخشان نمایندگانی از خورشید در شب به‌شمار می‌روند.

برخی از آداب شب یلدا در تمامی مناطق ایران مشترک است و اما برخی از این رسومات مخصوص هر منطقه‌ای است که بنا به فرهنگ و نوع سبک زندگی برگزار می‌شود و استان قزوین هم یکی از مناطقی است که از آداب و رسوم کهن و دیرینه برخوردار می‌باشد.

علی اصغر یوسف گمرکچی عضو انجمن فرهنگ قزوین و پژوهشگر فرهنگ عامه در گفت‌وگو با خبرنگار فرهنگ و هنر شاخص اظهار کرد: استان قزوین دارای آداب و رسوم به سزایی در ارتباط با آیین‌های مهم ایرانی از جمله شب یلدا است.

وی افزود: به دلیل علاقه‌ی بسیاری که به آداب و سنن مردم قزوین داشتم برای زنده نگه داشتن این رسم‌های ویژه از دوران کودکی درباره فرهنگ عامه مردم قزوین تحقیق و یادداشت برداری می‌کردم.

این پژوهشگر قزوینی در رابطه با فلسفه شب یلدا بیان کرد: در گذشته در بسیاری از شهرها برق و چراغی برای روشنایی وجود نداشت لذا زمانی که روز‌ها به سوی بلند شدن می‌رفت مردم می‌توانستند زمان بیشتری را به کار و کشاورزی اختصاص دهند.

وی ادامه داد: بنابراین آخرین شب پاییز از آن حیث که از فردا روزهای بلندتر و روشنایی بیشتری را برای کشاورزان به ارمغان می‌آورد جشن گرفته می‌شد.

گمرکچی ادامه داد: در گذشته مردم عموما دامدار و کشاورز بودند و در زمستان به علت کار کم‌تر زمان بیش‌تری برای تفریح و دور هم جمع شدن اعضای خانواده داشتند که اوج این دورهمی‌ها در آخرین شب پاییز و شب یلدا بود.

 

وی ابراز کرد: تا پبش از تقویم جلالی تقویم‌های بسیاری وجود داشت که در برخی از آن‌ها ابتدای سال از ابتدای زمستان در نظر گرفته می‌شد که این تقویم توسط کشاورزان مورد استفاده قرار می‌گرفت.

این پژوهشگر فرهنگ عامه با بیان اینکه مردم قزوین شب یلدا را شب “چله” می‌نامند، اضافه کرد: بعضی از رسوم شب یلدا در تمامی ایران مشترک است و برخی هم خاص مردم یک استان است.

گمرکچی عنوان کرد: دورهمی در خانه بزرگترها از رسوم مشترک این شب در تمامی استان‌ها به شمار می‌رود اما در دل آن برخی رسم‌ها و غذاهای موجود و خاص شهر قزوین است.

وی بیان کرد: در گذشته در این شب در قزوین کله پاچه سرو می‌شده است که تفاوت این کله پاچه با سایر کله پاچه‌ها در استخوان‌های حاصل از کله پاچه بوده است زیرا آن‌ها را نگه داشته و در جالیز می‌سوزاندند چراکه معتققد بودند که دود آن باعث از بین رفتن آفات کشاورزی می‌شود.

این پژوهگر قزوینی بیان کرد: سایر غذاهای این شب هویج پلو، شیرین پلو، رشته پلو همراه با ماهی دودی بوده است و گاه افراد متمول جامعه انار پلو و پسته پلو در این شب طبخ می‌کردند و غذای این شب با توجه به وضع مالی افراد تعیین می‌شده است.

گمرکچی تاکید کرد: یکی از نکات قابل توجه هم در گذشته این بود که هر منطقه شب یلدا را بامحصولات باغی و کشاورزی که داشتند برپا می‌کردند زیرا امکانات زیادی برای نگهداری میوه نداشتند.

پژوهشگر انجمن فرهنگ قزوین تصریح کرد: در گذشته مردم باور داشتند که هر فردی که در این شب هندوانه میل کند تابستان سال آینده تشنه نخواهد شد و انار را برای تصویه خون استفاده می‌کردند.

وی در ادامه گفت: در این شب مردم انگور آوینگی استفاده می‌کردند این انگور چفته‌هایی بود که در جای سرد و خنک آویزان می‌کردند تا برای این شب تازه بماند.

 

 

گمرکچی بیان کرد: هندوانه را داخل تور از جای بلند توسط قلاب‌هایی به نام “قناره” آویزان می‌کردند زیرا در صورت تماس با زمین خراب می‌شود و گاهی هم در داخل کاه نگه می‌داشتند.

این پژوهشگر قزوینی بیان کرد: تنقلاتی که بعد از شام استفاده می‌شد عموما دو نوع آجیل شور و شیرین بود که در آن کشمش، بادام، فندق و محصولات قزوین وجود داشت.

وی با بیان اینکه در برخی از موارد تناول آجیل با طرح معما و شعر خوانی همراه بود، افزود: پس از شام بچه‌های کوچکتر خطاب به مادربزرگ می‌گفتند” هرکی نیارد شب چره انبارش موش بچره ” و پدربزرگ در جواب معمایی را مطرح کرده و می ‌گفت ” ننجان میارد شب چره راندن مرغ مادر بره”، این شعر برای کودکان ایجاد سوال می‌کرد تا اینکه مادربزرگ از داخل زیر زمین با سینی بزرگی پر از “کیشمیش” در میان جمع حاضر می‌شد و در نتیجه جواب معما روشن می‌شد زیرا در اینجا “کیش” به راندن مرغ و “میش” به مادر بره اشاره دارد که هردو قسمتی از کلمه کشمش به زبان قزوینی است.

این پژوهشگر قزوینی در ادامه تشریح کرد: در این شب پدربزرگ‌ها فال حافظ می‌خواندند زیرا فال حافظ دارای بار مثبت است و غالبا در اشعار خود امید به آینده را به افراد یادآور می‌شود.

وی ابراز کرد: در این شب بسیاری از پدربزرگ‌ها برای کودکان قصه‌هایی آموزنده و از شجاعت‌‌های حضرت علی(ع)، قصه‌های شاهنامه، و قصه شاهان گذشته را می‌گفتند.

 

گمرکچی خاطر نشان کرد: افرادی که دختری را نشان کرده و به نامزدی خود درآورده بودند در شب یلدا برای او خنچه چله می‌بردند، خونچه مستطیل چوبی بود که روی آن تقریبا ۷ تا ۸ نوع میوه می‌گذاشتند و کله قند جزو اصلی آن بود و به همراه یک هدیه، طلا ، جواهر، کفش و پارچه به عروس تقدیم می‌کردند.

وی بیان کرد: این وسایل توسط خنچه کشان با مراسم خاصی به عروس تقدیم می‌شد و همرا آنان یک خانم که عموما خواهر داماد بود حضور داشت.

پژوهشگر انجمن فرهنگ قزوین ادامه داد: توسط خانواده عروس انعامی به خنچه کشان داده می‌شد و از آن‌ها پذیرایی می‌شد و تعداد این خنچه هم به وضعیت مالی خانواده داماد بستگی داشت و تعداد آن به اصطلاح قزوین‌ها “طاق” و یا فرد باید باشد.

این پژوهشگر قزوینی در ادامه ابراز کرد: در روستاهای اطراف قزوین مراسم شال اندازان وجود داشت که داماد از سوراخی که در میان باجه و یا سقف در قدیم وجود داشت شال کمر خود را در میان خانه پرت می‌کرد و خانواده عروس هم کادوی کوچکی در شال او گذاشته و به او تقدیم می‌کردند.

وی یادآور شد: بازی‌های این شب اعم از گل یا پوچ و تاپ تاپ خمیر بوده است که همراه با آن شعری خوانده می‌شد و فردی که پشت خود را بر روی زمین خوابانده بود باید حدس می‌زد که دست چه کسی بالا است در غیر این صورت جریمه او قلقلک بود .

پژوهشگر انجمن فرهنگ قزوین در پایان افزود: در دهه ۵۰ بسیاری از افراد به دنبال مدرنیسم حرکت کردند و در حال حاضر در دوران پسا مدرنیسم هستیم که انسان به دنبال ریشه و اصالت خود می گردد و فرهنگ قدیم را زنده می‌کند لذا یادآوری رسوم شب یلدا و زنده نگه داشتن آن باعث شکوفایی و سرزندگی ما در عصر حاضر می‌شود.

انتهای پبام/۱۰۰۷

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

پربازدیدترین ها
  • انحراف برخی چهره‌های انقلابی سازش با دشمن را رقم می‌زند/ در برجام، مسئولان ماجرای پذیرش قطعنامه ۵۹۸ را تکرار کردند
  • افزایش قیمت سیمان ابلاغ شد
  • آخرین قیمت انواع تلویزیون در بازار (تاریخ ۲۶ تیر) +جدول
  • کاهش ۷۱ درصدی تصادفات فوتی در قزوین/ پلیس «امنیت اقتصادی» راه اندازی می‌شود
  • نجفی: اتهام قتل عمد را قبول ندارم/ پسر میترا استاد: تقاضای قصاص دارم
  • نرخ جدید فروش ارز صرافی‌ها امروز چهارشنبه ۲۶ تیرماه ۹۸
  • افراد اصلح و حامی منافع انقلاب باید برای مسئولیت‌ها انتخاب شوند
  • روسای قوای سه‌گانه برای حل مشکلات کسب و کار ورود کنند/ برای رونق تولید مبارزه با فساد باید جدی گرفته شود
  • معرفی ۴ محکوم رباخواری به دادگاه اصل ۴۹
  • گفتار و عمل برخی مسئولین باهم متفاوت است/ انتخاب‌ها بر اساس ارزش‌ها صورت بگیرد
  • ایجاد فضای آرام، تامین نقدینگی و مواد اولیه از دغدغه‌های تولیدکنندگان است/ هیچ انگیزه‌ای جز حمایت از تولید نداریم
  • کشف ۱۶ کیلو مواد مخدر در عملیات مشترک پلیس قزوین و همدان/ واژگونی وانت مرگ نوجوان ۱۵ ساله را رقم زد
  • آخرین اخبار